สำหรับผู้ป่วยมะเร็งและครอบครัว ความปวดมักเป็นสิ่งที่กลัวที่สุดอย่างหนึ่ง
แต่ความจริงที่เราอยากให้ทุกท่านทราบคือ
ความปวดจากมะเร็งส่วนใหญ่สามารถควบคุมได้
ด้วยแนวทางการรักษาที่เป็นขั้นตอนและปรับให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละราย
การทนปวดไม่ได้ช่วยให้การรักษามะเร็งดีขึ้น
ตรงกันข้าม ความปวดที่ควบคุมได้ดีช่วยให้ผู้ป่วยกินได้ นอนหลับ
มีแรงรับการรักษา และมีเวลาคุณภาพกับครอบครัว

ความปวดจากมะเร็งมาจากไหน

ความปวดในผู้ป่วยมะเร็งเกิดได้จากหลายกลไก
ทั้งจากตัวก้อนมะเร็งกดเบียดหรือลุกลามเนื้อเยื่อ กระดูก หรือเส้นประสาท
จากการรักษา เช่น การผ่าตัด เคมีบำบัด หรือรังสีรักษา
และจากภาวะอื่นที่พบร่วม เช่น แผลกดทับหรือข้อติด
ผู้ป่วยหนึ่งรายอาจมีความปวดหลายชนิดพร้อมกัน
การประเมินอย่างละเอียดว่าปวดจากอะไรบ้าง
จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญที่สุดของการรักษา

ยาแก้ปวด: ใช้อย่างถูกวิธีคือหัวใจ

องค์การอนามัยโลกวางแนวทางการใช้ยาแก้ปวดในผู้ป่วยมะเร็งแบบเป็นขั้นบันได
เริ่มจากยาแก้ปวดพื้นฐานในความปวดระดับน้อย
ไปจนถึงยากลุ่มโอปิออยด์ เช่น มอร์ฟีน ในความปวดปานกลางถึงรุนแรง
ร่วมกับยาเสริมสำหรับความปวดจากเส้นประสาท
เมื่อใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ ยาเหล่านี้ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

เมื่อยาอย่างเดียวไม่พอ: หัตถการระงับปวด

ผู้ป่วยบางส่วนยังปวดมากแม้ปรับยาเต็มที่แล้ว
หรือมีผลข้างเคียงจากยาจนใช้ยาขนาดสูงต่อไม่ได้
กลุ่มนี้อาจได้ประโยชน์จากหัตถการระงับปวดเฉพาะทาง เช่น

• การทำลายกลุ่มปมประสาท (neurolysis) —
  เช่น celiac plexus neurolysis สำหรับมะเร็งตับอ่อนและช่องท้องส่วนบน
  ช่วยลดปวดได้ยาวนานหลายเดือนและลดขนาดยาแก้ปวดลงได้
• การฉีดยาระงับเส้นประสาทเฉพาะตำแหน่ง —
  สำหรับความปวดเฉพาะที่ เช่น ผนังทรวงอกหรือแนวซี่โครง
• การให้ยาระงับปวดทางช่องไขสันหลัง —
  ในรายที่คัดเลือกแล้ว ช่วยให้ควบคุมปวดได้ด้วยยาขนาดต่ำกว่ามาก

ที่สำคัญ หัตถการเหล่านี้ไม่จำเป็นต้อง “เก็บไว้เป็นทางเลือกสุดท้าย”
ในบางโรค เช่น มะเร็งตับอ่อน
การทำหัตถการตั้งแต่ระยะแรกของความปวดให้ผลดีกว่าการรอ
แพทย์เฉพาะทางด้านความปวดจะช่วยประเมินจังหวะเวลาที่เหมาะสม

การดูแลแบบองค์รวม

ความปวดจากมะเร็งไม่ได้มีเพียงมิติทางกาย
ความกังวล ความเศร้า และความไม่แน่นอนของโรค
ล้วนทำให้การรับรู้ความปวดรุนแรงขึ้นได้
การดูแลที่ดีจึงครอบคลุมทั้งอาการทางกาย การประคับประคองจิตใจของผู้ป่วยและครอบครัว
โดยทีมระงับปวด ทำงานร่วมกับทีมมะเร็งวิทยาและทีมการดูแลแบบประคับประคอง
(palliative care) อย่างใกล้ชิด
เป้าหมายร่วมกันของเราคือให้ผู้ป่วยทุกท่านมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดในทุกระยะของโรค